fa مدل‌سازی شاخص‌های تناسب کاربری اراضی مبتنی بر خودکاره سلولی برداری با تاکید بر اثر همسایگی در شبیه‌سازی تغییرات کاربری اراضی سامانه های اطلاعات مکانی GIS پژوهشي Research <div style="text-align: right direction: rtl">اثرات مکانی کاربری‌های همسایه یک مولفه مهم در شبیه‌سازی تغییرات کاربری اراضی می‌باشد. استفاده از خودکاره‌های سلولی در صورتی توجیه‌پذیر است که قوانین همسایگی به درستی تعریف شده باشند و به عبارتی قوانین همسایگی به عنوان قلب تپنده مدل‌های خودکاره سلولی مطرح می‌شوند. از طرفی مدل‌های خودکاره سلولی متعارف به مقیاس مکانی حساس بوده و در راستای غلبه بر محدودیت‌های موجود در ساختار رستری، خودکاره‌های سلولی برداری مطرح می‌شوند. هدف از این تحقیق مدل‌سازی تغییرات کاربری اراضی به وسیله خودکاره سلولی با کاربرد قطعات کاداستری به جای پیکسل می‌باشد. در این مدل تناسب کاربری اراضی بر اساس شاخص‌های تناسب فیزیکی، میزان دسترسی و اثر هسایگی ارزیابی شده است. همچنین ساختار همسایگی به صورت یک همسایگی شعاعی و بر اساس تابعی از سه مولفه متمرکزسازی، وابستگی و سازگاری تعریف شده و نحوه تعاملات کاربری‌ها در سه آستانه فعالیت محله‌ای، ناحیه‌ای و منطقه‌ای مورد ارزیابی قرار گرفته است. این مدل با استفاده از داده‌های مکانی منطقه 22 شهرداری تهران و در سیستم اطلاعات مکانی (GIS)، در دو سناریوی اولویت تخصیص کاربری و بیشترین تناسب، پیاده‌سازی و ارزیابی شده ‌است. نتایج ارائه شده گویای توانایی بالای مدل در شبیه‌سازی تعاملات کاربری‌ها و نمایش رشد شهر در یک سطح قابل قبولی از تناسبِ همجواریِ کاربری‌ها می‌باشد؛ به طوری که ارزیابی مدل بیانگر عدم وجود کاربری‌های ناسازگار و غیروابسته در میان پارسل‌های تازه توسعه یافته و اختصاص متوسط امتیاز 77/0 و 55/0 در سناریو 1 و 75/0 و 47/0 در سناریو 2 (از بازه 0 تا 1) به ترتیب برای سازگاری و وابستگی پارسل-های توسعه یافته می‌باشد.. از آنجایی که در این مدل اماکن ارزیابی سناریوهای مختلف شهری وجود دارد می‌توان از آن در زمینه تصمیم‌گیری‌های مکانی و برنامه‌ریزی کاربری اراضی شهری بهره جست.</div> <p><strong>Introduction:</strong> In the recent decades, raster based cellular automata (CA) models have been used increasingly in simulating land-use changes and urban growth because of simplicity of the computation and their conformity with remote sensing data. Current researches have introduced vector based cellular automata to tackle with some limitations that raster based conventional cellular automata models are faced with, such as sensitivity to spatial scale. The purpose of this study is modelling land use suitability to simulating land use changes through vector based cellular automata with application of cadastral parcels instead of pixel.</p> <p><strong>Materials and Methods:</strong> In the proposed model, urban land use suitability is evaluated based on physical suitability, accessibility and neighborhood effect. Two parameters of altitude and slope are combined together by weighted linear combination (WLC) method and are representative physical suitability and Euclidean distance of each parcel from the closest point of path network is utilized to measure accessibility factor. Spatial externalities of neighborhood land uses are important component in simulating land use changes and using cellular automata is justifiable if neighborhood rules, as heart of the cellular automata models, are defined correctly. One of the limitations of neighborhood rules is the lack of theoretical foundation and empirical validation. So, CA urban models are technology driven rather than theory, due to considering hypothetical ideas about urban dynamics. Therefore, neighborhood rules are often defined by trial and error. In this study, the neighborhood effect is defined based on a function of three components including compactness, dependency and compatibility and the way of land use interactions is studied in three service levels of local, district and regional. Compactness is the tendency toward creating a kind of land-use adjacent to another similar one dependency is depending one land-use on the other land-uses for supplying its needs and compatibility is defined as the arrangement of two or more land-uses together without any significant negative effects. The neighborhood effect of each parcel for each land-use is calculated from total effects of all adjacent parcels in the form of three classes of compactness, dependency and compatibility. It should be considered that each of factors has various impacts in land-use interactions and can be combined together with different weights, regarding the subject land-use. Therefore, relative importance of three factors is defined using expert knowledge captured based on AHP method and then the neighborhood effect of each parcel is computed using to WLC method.</p> <p><strong>Results and Conclusions:</strong> This model is implemented and assessed using data of Tehran 22 municipal region, in two scenarios: land use preference and maximum suitability. The results are illustrated high ability of the model in simulating land use interactions and presenting urban growth in an acceptable level of consistency among the urban land uses. Evaluating the results in the case study area shows an average score 0.77 and 0.55 in Scenario 1 and 0.75 and 0.47 in scenario 2 (from 0 to 1) for compatibility and dependency of new allocated parcels, respectively. The proposed model can be utilized by urban planners to assess different urban scenarios for better decision making and urban planning.</p> تناسب کاربری اراضی, اثر همسایگی, پارسل‌های کاداستری, خودکاره سلولی برداری, سیستم اطلاعات مکانی Land use suitability, neighborhood effect, cadastral parcels, vector-based cellular automata, GIS 25 42 http://jgst.issgeac.ir/browse.php?a_code=A-10-93-1&slc_lang=fa&sid=1 S. Abolhasani سمیه ابوالحسنی somaie.abolhassani@gmail.com 10031947532846002743 10031947532846002743 No K.N.Toosi University of Technology دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی M. Karimi محمد کریمی mkarimi@kntu.ac.ir 10031947532846002744 10031947532846002744 Yes K.N.Toosi University of Technology دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی M. Taleai محمد طالعی Taleai@kntu.ac.ir 10031947532846002745 10031947532846002745 No K.N.Toosi University of Technology دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی