fa بررسی نقش ساختار مکانی شبکه‌های حمل و نقل شهری بر نحوه عملکرد معابر سامانه های اطلاعات مکانی GIS پژوهشي Research <p>تردد و مسافرتهای درون شهری افراد از طریق کانالهایی بنام خیابانها صورت می‌پذیرد بطوریکه هر یک از این کانالها به نوبه خود دارای ارتباطات مکانی با سایر کانالهای مجاور بوده و در مجموع یک چیدمان مکانی را تشکیل می‌دهند. نوع و وضعیت این ارتباطات مکانی، ساختار مکانی شبکه مزبور نامیده می‌شود. بر اساس این دیدگاه، ساختار مکانی یک شبکه را می‌توان قیدی مکانی برای حرکت و مسیریابی افراد در شبکه در نظر گرفت که می‌تواند بر نحوه شکل‌گیری الگوی حرکتی آنها تأثیرگذار باشد. در تحقیق حاضر سعی شده است تا کیفیت و چگونگی تأثیرگذاری ساختار مکانی شبکه بر نحوه عملکرد معابر شهری مورد ارزیابی قرار گیرد. برای انجام اینکار معیاری تحت عنوان فرکانس کوتاهترین مسیر (SPF) جهت ارزیابی اهمیت ساختاری معابر شبکه مورد استفاده قرار گرفته و نتایج آن با عملکرد هر معبر در دنیای واقعی (شامل آزادراه، بزرگراه، خیابان اصلی و ...) مقایسه شده است. آزمون آماری انجام شده برای مقایسه، نشان می‌دهد که بین خصوصیات ساختاری هر معبر و نحوه عملکرد آن در توزیع و انتقال ترافیک یک رابطه معنادار با سطح اطمینان 99% وجود دارد. بطوریکه معابری که از نظر ساختاری با اهمیت می باشند در محیط شهری نیز جزو معابر شریانی بوده و مشارکت بالایی در توزیع و انتقال ترافیک دارند. تبیین ارتباط بین ساختار مکانی و الگوی شکل‌گیری ترافیک می‌تواند از دیدگاه طراحی شهری و توسعه شبکه‌های حمل و نقل شهری بسیار حائز اهمیت باشد. بدین معنا که می‌توان در خصوص معابر مهم ساختاری پیش بینی‌های لازم در زمینه ویژگیهای فیزیکی لازم و یا طراحی کاربری خاص اراضی بمنظور مدیریت حجم بالای ترافیک مورد انتظار در این قبیل از معابر را پیش از اجرا و پیاده سازی صورت داد.</p> <p>This paper is intended to determine whether there is a meaningful relationship between urban spatial structure and functionality of streets. Urban spatial structure refers to spatial configuration and arrangement of streets in an urban transportation network. Also, in this context, functionality of a street defines if the street is an arterial or local path. In order to evaluate the spatial structural properties of streets in an urban transportation network, this paper applies an indicator called &ldquo;Shortest Path Frequency&rdquo; (SPF). This indicator determines the frequency in which a given street participates in possible shortest paths throughout the network. Higher SPF indicates that the street is more structurally important. Moreover, in order to achieve the mentioned goal, the SPF indicator was adopted to assess the structural importance of streets in a case study network. Then, the assessed importance of each street is compared to its functionality in real network. The functionality of streets was categorized in four level including: main arterial, secondary arterial, main streets and local streets. The comparison between calculated and observed importance of streets was achieved by using a statistical test.The test revealed that there is restrict meaningful relationship between structural importance level of streets and functionality of streets. In other words, the streets which were identified as structurally important also are identified in the category of main or secondary arterials in real world. As a result, this procedure can help urban designers to predict structurally important streets in a network and provide required plans such as particular land-use policy or specific design to avoid from congestion in such streets.</p> ساختار مکانی شبکه‌های حمل و نقل شهری, مدلهای توپولوژیکی شبکه, گراف, شکل‌گیری الگوی ترافیک Spatial Structure, Topologic Models, Graph, Urban Transportation Network 91 106 http://jgst.issgeac.ir/browse.php?a_code=A-10-25-37&slc_lang=fa&sid=1 A. Sheikh Mohammadzadeh عباس شیخ‌محمدزاده sh.m.zadeh@gmail.com 10031947532846002869 10031947532846002869 Yes گروه نقشه برداری- دانشکده عمران - دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی M. A. Rajabi محمد علی رجبی marajabi@ut.ac.ir 10031947532846002870 10031947532846002870 No گروه مهندسی نقشه‌برداری- پردیس دانشکده‌های فنی- دانشگاه تهران